Пра курсы
ГАРАДЫ :

| Тэма: Палеаліт Беларусі

18.02.2020
ТЭОРЫЯ І ПРАКТЫКА МОВЫ Змены ў «Правілах беларускай арфаграфіі і пунктуацыі» 2010 г.

Змены ў «Правілах беларускай арфаграфіі і пунктуацыі» 2010 г.

powerpoint70СПАМПУЙЦЕ ПРЭЗЕНТАЦЫЮ POWER POINT

word70СПАМПУЙЦЕ ТЭОРЫЮ І ЗАДАННІ Ў WORD
word70СПАМПУЙЦЕ РАЗДАТКУ Ў WORD

Частка 1

Першай сур’ёзнай спробай нармалізацыі сучаснай беларускай літаратурнай мовы стала “Беларуская граматыка для школ” Браніслава Тарашкевіча (1918), у якой удалося спалучыць фанетычны і марфалагічны прынцыпы напісання і фактычна сфармуляваць правілы беларускага правапісу, якія і забяспечвалі адзінства новай беларускай літаратурнай мовы.

Пазней сучасная беларуская літаратурная мова зведала некалькі зменаў правілаў правапісу: сумнавядомую рэформу 1933 года, што максімальна наблізіла беларускую мову да рускай; удакладненні і змены ў правапіс 1957-1959 гг., якія перадусім тычыліся запазычанай лексікі і набліжалі яе да беларускага гучання, але ў астатнім не моцна змянялі папярэднюю сістэму; а таксама змены ў правапіс, якія пачалі дзейнічаць у 2010 годзе і таксама не ўнеслі прынцыповых сістэмных зменаў у арфаграфію беларускай мовы, развязаўшы пры гэтым некаторыя  заблытаныя і цьмяныя моманты.

Чаму спатрэбілася ўносіць змены ў правілы беларускага правапісу, прынятыя ў 1957-1959 гг.? Па-першае, каб не было занадта вялікага разрыву паміж узусам (ужываннем) словаў і формаў і замацаванай літаратурнай нормай, якая вызначаецца спецыялістамі і заўсёды адстае ад узусу па аб’ектыўных прычынах: абнаўленне слоўнікавага складу мовы, з’яўленне новых запазычанняў, пашырэнне варыянтных формаў. Па-другое, у папярэднім зводзе правапісных нормаў былі пэўныя непаслядоўнасці і недакладнасці, а таксама вялікая колькасць выключэнняў, што таксама мелі патрэбу ў далейшай уніфікацыі. Такім чынам, можна сказаць, што некаторыя правапісныя нормы ўжо маральна састарэлі і сталі выглядаць анахранізмамі. У выніку ў 2008 годзе калектывам АН Беларусі была прадстаўлена новая рэдакцыя правілаў арфаграфіі і пунктуацыі, якая была зацверджаная і ўсупіла ў сілу ў 2010 годзе.

Асноўныя змены

  1. Правапіс галоснай о / а пасля і (ы) у канцы запазычаных словаў:

1957-59  О захоўваецца: трыо, адажыо, Эміліо

2010  О паводле правіла акання пераходзіць у а: трыа, адажыа, Эміліа (калі гэта мужчынская імя, аднак калі імя жаночае, то на канцы слова будзе пісацца я: Эмілія)

  1. Правапіс канцавых фармантаў -эль / -аль і -эр / -ар у словах іншамоўнага паходжання:

1957-59  -Эль і -эр захоўваюцца: шніцэль, фламастэр, карцэр.

2010  У выніку дзеяння правіла акання -эль і -эр не пад націскам пераходзяць у -аль і -ар: шніцаль, фламастар, карцар. Выключэнні складаюць уласныя імёны: Одэр, Пітэр, Гендэль, Вісландэр.

  1. Правапіс галосных е / э на канцы нязменных запазычанняў:

1957-59 Пасля зычных у канцы нязменных запазычанняў звычайна пісалася е: купе, кашне, галіфе, шымпанзе

2010 На канцы слова пад націскам пішацца э: купэ, кашнэ, галіфэ, шымпанзэ. Выключэнне складаюць словы, у якіх пасля зычных л, к пішацца е: піке, філе.

  1. Правапіс е / э ў сярэдзіне запазычаных словаў:

1957-59 Часцей за ўсё пісалася літара е (непасядоўна), але часам дапускаліся і варыянты: экземпляр, сервіс і сэрвіс, тунель і тунэль

2010 У запазычаных словах пасля губных зычных і с, з, н згодна з вымаўленнем пішацца э: капэла, экзэмпляр, сэрвіс, але секс, энергія.

  1. Перадача якання ў лічэбніках:

1957-59  Лічэбнікі дзевяты, дзесяты, семнаццаты, васемнаццаты з’яўляліся выключэннем, бо яканне на іх не распаўсюджвалася і захоўвалася е.

2010  У пераднаціскным складзе ў лічэбніках адбываецца яканне паводле агульнага правіла: дзявяты, дзясяты, сямнаццаць, васямнаццаць, пяцьдзясят, пяцідзясяты, сямідзясяты (але семдзесят), васьмідзясяты (але восемдзесят).

Заданне

УВАГА! Каб пабачыць правільныя адказы, вылучыце курсорам вобласць побач з зорачкай!

Перакладзіце на беларускую мову:

                1. Юпитер – *Юпітэр
                2. Шпатель – *шпаталь
                3. Ватерлоо – *Ватэрлоа
                4. Постер  – *постар
                5. Энергия – *энергія
                6. Семьдесят – * семдзесят
                7. Сексуальный – *сексуальны
                8. Коммюнике – *камюніке
                9. Антонио – *Антоніа
                10. Пятьдесят – *пяцьдзясят
                11. Радио – *радыё
                12. Восемьдесят – *восемдзесят
                13. Грейдер – *грэйдар
                14. Экземпляр – *экзэмпляр
                15. Душанбе – *Душанбэ
                16. Майонез – *маянэз
                17. Восемнадцать – *васямнаццаць
                18. Онтарио – *Антарыа
                19. Резюме – *рэзюмэ
                20. Лидер – *лідар
                21. Восьмидесятый – *васьмідзясяты
                22. Кашне – *кашнэ
                23. Панель – *панэль
                24. Токио – *Токіа
                25. Семидесятый – *сямідзясяты
                26. Серджио – *Серджыа
                27. Компьютер – *кампутар, камп’ютар

krok_3

Партнёр — menu.by
Партнёр — Кафэ “Грай”
Партнёры — Кісларод
Партнёр — Цэнтр Кола
Партнёр — Сувеніры пра Беларусь
Партнёры — Трэці Сектар
Партнёр — Падароск
Партнёр — Будзьма
Партнёр — Viapol
Партнёр А-100
Кнігарня Логвінаў
Партнёр — Velcom па-беларуску
Партнёр — Лятучы ўніверсітэт
Партнёр — Галерэя Ў
Інфапартнёр — kniharnia.by
Інфапартнёр — Новы час
Інфапартнёр — СВАЕ.БЕЛ
Інфа-партнёр — Разам
Інфа-партнёр knihi.by
Інфа-партнёр tuzin.fm
Інфапартнёры — ЭўраБеларусь
Інфапартнёры — Радыё Рацыя
Інфапартнёры — Нашыя Дзеткі