Пра курсы
ГАРАДЫ :

| Тэма: Беларуская дзяржаўнасць

22.05.2018
СЛОЎНІК Беларуская дзяржаўнасць

Слоўнік да заняткаў па тэме “Беларуская дзяржаўнасць”

word70 СПАМПУЙЦЕ РАЗДАТКУ Ў WORD

Беларуская дзяржаўнасць

Валянцін Голубеў. Статуты ВКЛ аб этнасах-утваральніках дзяржавы.

У вышэйшых заканадаўчых актах Вялікага Княства Літоўскага адзначалася, што гэта была дзяржава двух этнасаў – літоўцаў (литвины) і беларусаў (русины). Гэтае сцвярджэнне было важным дзяржаўным прынцыпам, у адпаведнасці з якім толькі прадстаўнікі дзяржаваўтваральных этнасаў мелі права на заняцце вышэйшых дзяржаўных пасад і права на валоданне зямлельнай уласнасцю.

Вось як гэты прынцып адлюстроўвапўся ў вышэйшых заканадаўчых актах дзяржавы – Статутах Вялікага Княства Літоўскага:

Статут ВКЛ 1529 г.: “Роздел третий. О слободах шляхты и о размножени Великого Князьства…

Артыкул 3. Держаней и честей чужоземцом не мають даваны быти.

Тэж шлюбуем и обецуем, иж в землях наших того Великого Князьства земль и городов, и мест, и которых-кольве дедицтв, и держаня, и тэж которых-кольве врадов наших або честей и достойности жадному обчому, але толко прирожоным а тубылцом тых земль наших Великого Князьства (вылучана намі. – В.Г.) и вышэй мененого не будем давати, и потомки наши не будуть давати в держане и в поживане”.

Статут ВКЛ 1566 г.: “Роздел третий. О вольностях шляхецких и о розмноженью Великого Князства Литовского… Артыкул 9. Иж достоенств и врядов в дедицтво чужоземцов давано быти не маеть.

Теж мы господар обецуем и шлюбуем  под присегою нашою, которую учынили есьмо Великому Князству Литовскому и всим станом и обывателем его, беручи то из статуту старого пана отца нашого короля его милости тому панству Великому Князству Литовскому даного, а в сесь выкладаючы и на то позволяючы, штож в том панстве Великом Князстве Литовском и во всих землях ему прислухаючих достойностей духовных и свецких городов дворов и кгрунтов староств в держаньи и поживаньи и вечностей жадных чужоземцом и заграничником ани суседом того панства давати не маем, але то все мы и потомки наши великие князи литовские давати будут повинни только Литве а Руси, родичом старожитным и врожонцом Великого Князьства Литовского (вылучана намі. – В.Г.) и иных земль тому Великому Князству належачых…

А хотя бы хто обчого народу за свое заслуги в той Речы Посполитой пришол ку оселости з ласки и данины нашое, албо которым иншым правом, тогды таковые толко оселости оное уживати мають будучы обывателем обецным Великаго Князства и служачы службу земскую томуж панству. Але на достоенства и всякий вряд духовный и свецкий не маеть быти обиран, ани от нас господаря ставлен, толко здавна продков своих уроженец Великого Князства Литовского литвин и русин… (вылучана намі – В.Г.)”.

Статут ВКЛ 1588 г.: “Роздел третий. О волностях шляхетъскихъ и о розмноженью Великого князства Литовского… Артыкул 12. Около недаванья чужоземцомъ достоеньствъ и врядовъ всяки, а приходням зъ инъших паньствах и оселости не давати.  дедицтво чужоземцов давано быти не маеть.

Также мы, господаръ, обецуемъ и шлюбуемъ под присегою нашою, которую учынили есмо Великому князству Литовъскому и всимъ станом и обывателемъ его, беручи то изъ статуту старого, короля его милости Жикгимонта Першого, тому паньству, Великому князству Литовскому даного, а в сесь укладаючы и на то позволяючы, што жъ в томъ паньстве, великомъ князстве литовскомъ, и во всихъ землях, ему прислухаючих, достойностей духовных и светъскихъ, городовъ, дворовъ, кгрунтовъ, староствъ, державъ, врядовъ земскихъ и дворныхъ, посесый або в держанье и поживанье и вечностей жадных чужоземцомъ и заграничникомъ ани суседомъ того паньства давати не маемъ. Але то все мы и потомки нашы великие князи литовские, давати будут повинни только литве, руси, жомойти – родичом старожитнымъ и уроженъцом Великого князства Литовского (вылучана намі – В.Г.) и иных земль тому Великому Князству належачыхъ”.

Такім чынам, у статутах ВКЛ адназначна зафіксаваны этнасы-заснавальнікі ВКЛ: “прирожоные и тубыльцы тых земель нашого князства” (Статут ВКЛ 1529 г.); “литвины и русины”, “Литва и Русь – родичи старожитные и врожонцы Великого Князьства Литовского” (Статут ВКЛ 1566 г.); “литва, русь, жомойть – родичи старожитные и уроженъцы Великого князства Литовского” (Статут ВКЛ 1588 г.).

Заўважна, што беларусы і літоўцы адназначна з самага пачатку названы “родичами старожитными и уроженцами” ВКЛ, а жамойты ў гэтым спісе з’яўляюцца толькі ў 1588 г. Хутчэй за ўсё тэрмін “родзічы старажытныя” тут абазначае не толькі этнічную блізкасць літоўцаў і беларусаў-русінаў, але і пазначае такім чынам этнасы-заснавальнікі дзяржавы, якія менавіта на гэтай падставе маюць першынство ў ВКЛ.

           Абагульняючы разважанні аб першапачатковым этапе ўтварэння ВКЛ і месцы Вялікага Княства ў гісторыі беларускай дзяржаўнасці можна зрабіць наступныя высновы:·        Вялікае Княства Літоўскае з’яўлялася поліэтнічнай дзяржавай, у складзе якой беларускі этнас аформіў і ажыццяўляў сваю дзяржаўнасць у ХІІІ–XVIII стст.

 

 

 

Партнёр — menu.by
Партнёр — Кафэ “Грай”
Партнёры — Кісларод
Партнёр — Цэнтр Кола
Партнёр — Сувеніры пра Беларусь
Партнёры — Трэці Сектар
Партнёр — Падароск
Партнёр — Будзьма
Партнёр — Viapol
Партнёр А-100
Кнігарня Логвінаў
Партнёр — Velcom па-беларуску
Партнёр — Лятучы ўніверсітэт
Партнёр — Галерэя Ў
Інфапартнёр — kniharnia.by
Інфапартнёр — Новы час
Інфапартнёр — СВАЕ.БЕЛ
Інфа-партнёр — Разам
Інфа-партнёр knihi.by
Інфа-партнёр tuzin.fm
Інфапартнёры — ЭўраБеларусь
Інфапартнёры — Радыё Рацыя
Інфапартнёры — Нашыя Дзеткі
Інфапартнёр — Белсат