Пра курсы
ГАРАДЫ :

| Тэма: Каляндар

08.01.2014
ГІСТОРЫЯ МОВЫ Кірыліца, лацінка, арабская вязь

 

Тры  пісьмовыя сістэмы беларускай мовы: кірыліца, лацінка, арабская вязь

Першай сістэмай пісьма (алфавіт), якой пачала карыстацца беларуская мова ўжо ў старабеларускі перыяд, была кірыліца (першыя беларускія пісьмовыя помнікі на кірыліцы датуюцца 14 ст.) У пачатку 18 стагоддзя пры Пятры І была праведзена рэформа кірыліцы і быў створаны грамадзянскі шрыфт (так званая грамадзянка), які стаў асновай для ўсіх сучасных сістэм кірылічнага пісьма. Паводле адной з версій, грамадзянскі шрыфт быў распрацаваны беларусам Іллём Капіевічам (Гільяшом Капіеўскім).

Лацінка пачала прымяняцца ўжо ў 17 ст. (Хронікі Быхаўца) разам з пашырэннем каталіцызму. У 19 ст. ёй карысталіся многія беларускія паэты і пісьменнікі, што адначасова пісалі па-беларуску і па-польску (Ян Чачот, Вінцэнт Дунін-Марцінкевіч, Францішак Багушэвіч, адозвы Кастуся Каліноўскага ў «Мужыцкай праўдзе», часткова газеты «Наша доля» і «Наша ніва» і інш.) Пасля рэвалюціі лацінка ўжывалася на тэрыторыі Заходняй Беларусі, у час 2-ой Сусветнай вайны – на акупаваных тэрыторыях, а ў пасляваенны час выкарыстоўвалася пераважна беларускай дыяспарай. Адраджэнне беларускай лацінкі на тэрыторыі Беларусі адбывалася ў 90-ыя гады (так званы «самвыдат», часопісы «Фрагмэнты», «Архэ», газета «Наша ніва» і інш.)

У 2009 годзе прыняты новы, афіцыйны варыянт лацінкі, прапанаваны Акадэміяй Навук РБ (зацверджаны ў ААН). Нядаўна яго можна было ўбачыць, напрыклад, на схемах беларускага метрапалітэна. Мэта – прапанаваць беларускую сістэму транслітарацыі.

У 14 ст. на тэрыторыю Беларусі трапляюць татары (палонныя і перасяленцы з Залатой Арды), якія паступаюць на вайсковую службу ў ВКЛ. Паколькі гэта пераважна мужчыны, яны ўступаюць у шлюб з мясцовымі жанчынамі. Дзеткі, народжаныя ў такіх сем’ях, застаюцца мусульманамі, але засвойваюць гутарковую беларускую мову ад сваіх маці. Да нас дайшлі кітабы – кнігі, напісаныя па-беларуску арабскай вяззю (легенды, казкі, апісанні мусульманскіх рэлігійных абрадаў). Парадокс у тым, што мова кітабаў бліжэй да народнай беларускай мовы, чым старабеларуская пісьмовая мова.

belarusian_al_kitab1

Гэта напісана па-беларуску! Ілюстрацыя адсюль

Партнёры — Кісларод
Партнёр — Цэнтр Кола
Партнёр — Сувеніры пра Беларусь
Партнёры — Трэці Сектар
Партнёр — Падароск
Партнёр — Будзьма
Партнёр — Viapol
Партнёр А-100
Кнігарня Логвінаў
Партнёр — Velcom па-беларуску
Партнёр — Лятучы ўніверсітэт
Партнёр — Галерэя Ў
Інфапартнёр — kniharnia.by
Інфапартнёр — Новы час
Інфа-партнёр — Разам
Інфа-партнёр knihi.by
Інфа-партнёр tuzin.fm
Інфапартнёры — ЭўраБеларусь
Інфапартнёры — Радыё Рацыя
Інфапартнёры — Нашыя Дзеткі
Інфапартнёр — Белсат