Пра курсы
ГАРАДЫ :

svietlahorsk
ТЭОРЫЯ І ПРАКТЫКА МОВЫ Утварэнне і ўжыванне дзеепрыметнікаў

ТЭОРЫЯ І ПРАКТЫКА МОВЫ Утварэнне і ўжыванне дзеепрыметнікаў

Утварэнне і ўжыванне дзеепрыметнікаў
powerpoint70 СПАМПУЙЦЕ ПРЭЗЕНТАЦЫЮ POWER POINT
word70 СПАМПУЙЦЕ ТЭОРЫЮ І ЗАДАННІ Ў WORD
word70 СПАМПУЙЦЕ РАЗДАТКУ Ў WORD

Дзеепрыметнік – дзеяслоўная форма, што абазначае ўласцівасць або прыкмету паводле дзеяння, то бок спалучае рысы дзеяслова і прыметніка.  У нашай мове дзеепрыметнік не мае такога пашырэння, як у рускай.

Найбольш ужывальныя ў нашай мове – дзеепрыметнікі незалежнага стану прошлага часу з суфіксам –л- (пацяплелы, змарнелы, збялелы). Побач з імі існуюць малаўжывальныя формы дзеепрыметнікаў з суфіксамі -ш-/-ўш- (намокшы, адстаўшы, ацалеўшы), якія былі фактычна выцесненыя з ужытку ў нашай мове аманімічнымі дзеепрыслоўямі (Намокшы ад дажду, я забег у хату. Намокшы – які? і што зрабіўшы?). Таму гэтыя формы пры магчымасці сёння замяняюцца дзеепрыметнікамі з вышэй названым суфіксам –л- (намоклы, адсталы, ацалелы).

 Да шырока ўжывальных у беларускай мове належаць таксама дзеепрыменікі залежнага стану прошлага часу з суфіксамі -н-/-ен-/-ан-/-т- (задуманы, куплены, напісаны, пасеяны, зжаты, вымыты).

 Не ўжываюцца ў нашай мове дзеепрыметнікі незалежнага стану цяперашняга часу на -уч/-юч-  і -ач/-яч- за выключэннем тых, што фактычны перайшлі ў катэгорыю прыметнікаў (гаючая вада, ляжачы камень, бліскучы прамень), а таксама ўваходзяць у склад устойлівых выразаў-клішэ ў навуковых і публіцыстычных тэкстах (бягучы год, наступаючы год, дзеючы закон, вядучая галіна). Выцясненню з ўжытку такіх формаў паспрыяла аманімія з дзеепрыслоўямі, як і ў выпадку з дзеепрыметнікамі на –ш-/-уш-.

 Дзеепрыметнікі залежнага стану цяперашняга часу з суфіксамі  -ом-/-ем- і -ім-/-ым- таксама абсалютна не ўласцівыя нашай мове, часам сустракаюцца ў навуковым і публіцыстычным стылях і ўспрымаюцца як чыстыя русізмы (неразлажымыя элементы (лепш казаць – нераскладальныя). Формы кшталту вядомы, любімы, рухомы сёння ўжываюцца ў ролі прыметнікаў.

 Такім чынам, ужыванне любых дзеепрыметнікаў цяперашняга часу, якія не ўваходзяць ва ўстойлівыя словазлучэнні і не ўжываюцца ў ролі прыметнікаў,  з’яўляецца парушэннем нормы беларускай літаратурнай мовы.

 Трэба таксама памятаць, што для нашай мовы зусім нехарактэрныя зваротныя дзеепрыметнікі, якіх шмат у рускай (смяючыйся хлопчык – нельга!).

 Паколькі ў рускай мове дзеепрыметнікі ўжываюцца без абмежаванняў і нашмат часцей, чым у беларускай, пры перакладзе мы сутыкаемся з неабходнасцю адэкватнай перадачы гэтых дзеепрыметнікаў на нашую мову.

 Як пры перакладзе замяніць нетыповыя для нашай мовы дзеепрыметнікі і дзеепрыметныя звароты?    
  1. Даданым сказам(Поющие в хоре дети – Дзеці, што спяваюць у хоры)
  2. Дзеепрыметнікам прошлага часу(рекомендуемая литература - рэкамендаваная літаратура, мяркуемы вынік - меркаваны вынік);
  3. Іншай часцінай мовы:
  • прыметнікам (дрожащий голос -дрыготкі голас, существующий -  існы);
  • назоўнікам(лицо, составившее документ - складальнік дакумента, председательствующий - старшыня);
  • дзеясловам(Плачущий ребенок никого не хотел слушать.  Дзіця плакала і нікога не хацела слухаць.);
  • дзеепрыслоўем(Уставший от работы отец решил отдохнуть. –Стаміўшыся ад працы, бацька вырашыў адпачыць.).
  1. Развітым прыдаткам (витамины, стимулирующие рост – вітаміны – стымулятары росту)
  2. Апусціць, калі дзеепрыметнік не нясе вялікай сэнсавай нагрузкі (Кастрюля, предназначенная для приготовления продуктов на пару – каструля (рондаль) для прыгатавання прадуктаў на пары.).
Заданне

УВАГА! Каб пабачыць правільныя адказы, вылучыце курсорам вобласць побач з зорачкай!

Перакладзіце назвы на беларускую мову:
    1. «Бегущая по волнам» (Аляксандр Грын)  – *“Тая, што бяжыць па хвалях”
    2. «Дающий» (Лаіс Лоўры)  – *“Той, хто дае”, “Даўца”
    3. «Смеющийся волк» (Юка Цусіма) – *“Смех ваўка”, “Воўк, што смяецца”
    4. «Бегущий человек» (Стывен Кінг)  – *“Чалавек, што бяжыць”, “Чалавек бяжыць”
    5. «Униженные и оскорбленные» (Фёдар Дастаеўскі)   – *“Прыніжаныя і зняважаныя”, “Прыніжаныя і абражаныя”, “Прыніжаныя і пакрыўджаныя”
    6. «Хроника объявленной смерти» (Габрыэль Гарсія Маркес)  – *“Хроніка абвешчанай смерці”
    7. «Дом утраченных грез» (Грэм Джойс)  – *“Дом страчаных мараў (летуценняў / мрояў)”
    8. «Тим Таллер, или Проданный смех» (Джэймс Крус)  – *– “Цім Талер, або Прададзены смех”
    9. «Исчезнувшая» (Гіліян Флін)  – *“Зніклая”
    10. «Сожженные заживо» (Суад)  – *“Спаленыя зажыва”
    11. «Из жизни одыхающих» (фільм) – *“З жыцця адпачыннікаў (адпачывальнікаў)”
    12. «Крадущийся тигр, затаившийся дракон» (фільм) – *– “Тыгр, што крадзецца, (насцярожаны тыгр), прытоены (сцішаны) дракон”
    13. «Рука, качающая колыбель» (фільм)  – *“Рука, што гайдае калыску”
    14. «Спящая красавица» (Шарль Перо)  – *“Заснулая (спячая ) прыгажуня (красуня)”
    15. «Любящее сердце» (Артур Конан Дойль)  – *“Сэрца, напоўненае каханнем”, “Закаханае сэрца”
    16. «Непобежденный» (Эрнест Хэмінгуэй) – *“Непераможаны”
    17. «Зияющие высоты» (Аляксандр Зіноўеў)  – *“Раскрытыя вышыні”, “Вышыні зеўралі”, “Прадонныя (бяздонныя) вяршыні”
    18. «Пропавшая грамота» (Мікалай Гогаль)  – *“Зніклая грамата”
    19. «Песнь торжествующей любви» (Іван Тургенеў)  – *“Песня пераможнага кахання”
    20. «Странствующий подмастерье» (Жорж Санд)  – *“Вандроўны чаляднік (падмайстар)”
    21. «Тереза Батиста, уставшая воевать» (Жоржы Амаду)  – *“Тэрэза Батыста, што стамілася ваяваць”
    22. «Земля обетованная» (Генрых Ман)  – *“Запаветная зямля”
    23. «Блуждающие звёзды» (Шолам Алейхем)  – *“Блукальныя зоркі”
    24. «Вверх по лестнице, ведущей вниз» (Бэл Каўфман)  – *“Уверх па лесвіцы, што вядзе долу (уніз)”
    25. «Объяснимое чудо»  (Герман Кант) – *“Вытлумачальны цуд”
    26. «Несуществующий рыцарь» (Італа Кальвіна)  – *“Няісны рыцар”, “Рыцар, якога не існуе”, “Рыцар, якога няма”, “Прывідны рыцар”
    27. «Пейзаж, нарисованный чаем» (Міларад Павіч)  – *“Пейзаж (краявід), намаляваны гарбатай”
    28. «Книга вымышленных существ» (Хорхе Луіс Борхес)  – *“Кніга выдуманых істотаў”
    29. «Творящий благо» (Оскар Уайльд)  – *“Дабрадзей”, “Той, хто робіць дабро”, “Творца дабрыні”
    30. «Тайна заброшенной часовни» (Ежы Брашкевіч)  – *“Таямніца закінутай капліцы”
    31. «Женщина, не стоящая внимания» (Оскар Уайльд)- – *“Жанчына, не вартая ўвагі”

krok_3

ТЭОРЫЯ І ПРАКТЫКА МОВЫ Утварэнне і ўжыванне дзеепрыметнікаў

ТЭОРЫЯ І ПРАКТЫКА МОВЫ Утварэнне і ўжыванне дзеепрыметнікаў

Утварэнне і ўжыванне дзеепрыметнікаў
powerpoint70 СПАМПУЙЦЕ ПРЭЗЕНТАЦЫЮ POWER POINT
word70 СПАМПУЙЦЕ ТЭОРЫЮ І ЗАДАННІ Ў WORD
word70 СПАМПУЙЦЕ РАЗДАТКУ Ў WORD

Дзеепрыметнік – дзеяслоўная форма, што абазначае ўласцівасць або прыкмету паводле дзеяння, то бок спалучае рысы дзеяслова і прыметніка.  У нашай мове дзеепрыметнік не мае такога пашырэння, як у рускай.

Найбольш ужывальныя ў нашай мове – дзеепрыметнікі незалежнага стану прошлага часу з суфіксам –л- (пацяплелы, змарнелы, збялелы). Побач з імі існуюць малаўжывальныя формы дзеепрыметнікаў з суфіксамі -ш-/-ўш- (намокшы, адстаўшы, ацалеўшы), якія былі фактычна выцесненыя з ужытку ў нашай мове аманімічнымі дзеепрыслоўямі (Намокшы ад дажду, я забег у хату. Намокшы – які? і што зрабіўшы?). Таму гэтыя формы пры магчымасці сёння замяняюцца дзеепрыметнікамі з вышэй названым суфіксам –л- (намоклы, адсталы, ацалелы).

 Да шырока ўжывальных у беларускай мове належаць таксама дзеепрыменікі залежнага стану прошлага часу з суфіксамі -н-/-ен-/-ан-/-т- (задуманы, куплены, напісаны, пасеяны, зжаты, вымыты).

 Не ўжываюцца ў нашай мове дзеепрыметнікі незалежнага стану цяперашняга часу на -уч/-юч-  і -ач/-яч- за выключэннем тых, што фактычны перайшлі ў катэгорыю прыметнікаў (гаючая вада, ляжачы камень, бліскучы прамень), а таксама ўваходзяць у склад устойлівых выразаў-клішэ ў навуковых і публіцыстычных тэкстах (бягучы год, наступаючы год, дзеючы закон, вядучая галіна). Выцясненню з ўжытку такіх формаў паспрыяла аманімія з дзеепрыслоўямі, як і ў выпадку з дзеепрыметнікамі на –ш-/-уш-.

 Дзеепрыметнікі залежнага стану цяперашняга часу з суфіксамі  -ом-/-ем- і -ім-/-ым- таксама абсалютна не ўласцівыя нашай мове, часам сустракаюцца ў навуковым і публіцыстычным стылях і ўспрымаюцца як чыстыя русізмы (неразлажымыя элементы (лепш казаць – нераскладальныя). Формы кшталту вядомы, любімы, рухомы сёння ўжываюцца ў ролі прыметнікаў.

 Такім чынам, ужыванне любых дзеепрыметнікаў цяперашняга часу, якія не ўваходзяць ва ўстойлівыя словазлучэнні і не ўжываюцца ў ролі прыметнікаў,  з’яўляецца парушэннем нормы беларускай літаратурнай мовы.

 Трэба таксама памятаць, што для нашай мовы зусім нехарактэрныя зваротныя дзеепрыметнікі, якіх шмат у рускай (смяючыйся хлопчык – нельга!).

 Паколькі ў рускай мове дзеепрыметнікі ўжываюцца без абмежаванняў і нашмат часцей, чым у беларускай, пры перакладзе мы сутыкаемся з неабходнасцю адэкватнай перадачы гэтых дзеепрыметнікаў на нашую мову.

 Як пры перакладзе замяніць нетыповыя для нашай мовы дзеепрыметнікі і дзеепрыметныя звароты?    
  1. Даданым сказам(Поющие в хоре дети – Дзеці, што спяваюць у хоры)
  2. Дзеепрыметнікам прошлага часу(рекомендуемая литература - рэкамендаваная літаратура, мяркуемы вынік - меркаваны вынік);
  3. Іншай часцінай мовы:
  • прыметнікам (дрожащий голос -дрыготкі голас, существующий -  існы);
  • назоўнікам(лицо, составившее документ - складальнік дакумента, председательствующий - старшыня);
  • дзеясловам(Плачущий ребенок никого не хотел слушать.  Дзіця плакала і нікога не хацела слухаць.);
  • дзеепрыслоўем(Уставший от работы отец решил отдохнуть. –Стаміўшыся ад працы, бацька вырашыў адпачыць.).
  1. Развітым прыдаткам (витамины, стимулирующие рост – вітаміны – стымулятары росту)
  2. Апусціць, калі дзеепрыметнік не нясе вялікай сэнсавай нагрузкі (Кастрюля, предназначенная для приготовления продуктов на пару – каструля (рондаль) для прыгатавання прадуктаў на пары.).
Заданне

УВАГА! Каб пабачыць правільныя адказы, вылучыце курсорам вобласць побач з зорачкай!

Перакладзіце назвы на беларускую мову:
    1. «Бегущая по волнам» (Аляксандр Грын)  – *“Тая, што бяжыць па хвалях”
    2. «Дающий» (Лаіс Лоўры)  – *“Той, хто дае”, “Даўца”
    3. «Смеющийся волк» (Юка Цусіма) – *“Смех ваўка”, “Воўк, што смяецца”
    4. «Бегущий человек» (Стывен Кінг)  – *“Чалавек, што бяжыць”, “Чалавек бяжыць”
    5. «Униженные и оскорбленные» (Фёдар Дастаеўскі)   – *“Прыніжаныя і зняважаныя”, “Прыніжаныя і абражаныя”, “Прыніжаныя і пакрыўджаныя”
    6. «Хроника объявленной смерти» (Габрыэль Гарсія Маркес)  – *“Хроніка абвешчанай смерці”
    7. «Дом утраченных грез» (Грэм Джойс)  – *“Дом страчаных мараў (летуценняў / мрояў)”
    8. «Тим Таллер, или Проданный смех» (Джэймс Крус)  – *– “Цім Талер, або Прададзены смех”
    9. «Исчезнувшая» (Гіліян Флін)  – *“Зніклая”
    10. «Сожженные заживо» (Суад)  – *“Спаленыя зажыва”
    11. «Из жизни одыхающих» (фільм) – *“З жыцця адпачыннікаў (адпачывальнікаў)”
    12. «Крадущийся тигр, затаившийся дракон» (фільм) – *– “Тыгр, што крадзецца, (насцярожаны тыгр), прытоены (сцішаны) дракон”
    13. «Рука, качающая колыбель» (фільм)  – *“Рука, што гайдае калыску”
    14. «Спящая красавица» (Шарль Перо)  – *“Заснулая (спячая ) прыгажуня (красуня)”
    15. «Любящее сердце» (Артур Конан Дойль)  – *“Сэрца, напоўненае каханнем”, “Закаханае сэрца”
    16. «Непобежденный» (Эрнест Хэмінгуэй) – *“Непераможаны”
    17. «Зияющие высоты» (Аляксандр Зіноўеў)  – *“Раскрытыя вышыні”, “Вышыні зеўралі”, “Прадонныя (бяздонныя) вяршыні”
    18. «Пропавшая грамота» (Мікалай Гогаль)  – *“Зніклая грамата”
    19. «Песнь торжествующей любви» (Іван Тургенеў)  – *“Песня пераможнага кахання”
    20. «Странствующий подмастерье» (Жорж Санд)  – *“Вандроўны чаляднік (падмайстар)”
    21. «Тереза Батиста, уставшая воевать» (Жоржы Амаду)  – *“Тэрэза Батыста, што стамілася ваяваць”
    22. «Земля обетованная» (Генрых Ман)  – *“Запаветная зямля”
    23. «Блуждающие звёзды» (Шолам Алейхем)  – *“Блукальныя зоркі”
    24. «Вверх по лестнице, ведущей вниз» (Бэл Каўфман)  – *“Уверх па лесвіцы, што вядзе долу (уніз)”
    25. «Объяснимое чудо»  (Герман Кант) – *“Вытлумачальны цуд”
    26. «Несуществующий рыцарь» (Італа Кальвіна)  – *“Няісны рыцар”, “Рыцар, якога не існуе”, “Рыцар, якога няма”, “Прывідны рыцар”
    27. «Пейзаж, нарисованный чаем» (Міларад Павіч)  – *“Пейзаж (краявід), намаляваны гарбатай”
    28. «Книга вымышленных существ» (Хорхе Луіс Борхес)  – *“Кніга выдуманых істотаў”
    29. «Творящий благо» (Оскар Уайльд)  – *“Дабрадзей”, “Той, хто робіць дабро”, “Творца дабрыні”
    30. «Тайна заброшенной часовни» (Ежы Брашкевіч)  – *“Таямніца закінутай капліцы”
    31. «Женщина, не стоящая внимания» (Оскар Уайльд)- – *“Жанчына, не вартая ўвагі”

krok_3

зніжкі
біржа працы

Партнёр — menu.by
Партнёр — Кафэ “Грай”
Партнёры — Кісларод
Партнёр — Цэнтр Кола
Партнёр — Сувеніры пра Беларусь
Партнёры — Трэці Сектар
Партнёр — Падароск
Партнёр — Будзьма
Партнёр — Viapol
Партнёр А-100
Кнігарня Логвінаў
Партнёр — Velcom па-беларуску
Партнёр — Лятучы ўніверсітэт
Партнёр — Галерэя Ў
Інфапартнёр — kniharnia.by
Інфапартнёр — Новы час
Інфапартнёр — СВАЕ.БЕЛ
Інфа-партнёр — Разам
Інфа-партнёр knihi.by
Інфа-партнёр tuzin.fm
Інфапартнёры — ЭўраБеларусь
Інфапартнёры — Радыё Рацыя
Інфапартнёры — Нашыя Дзеткі
Інфапартнёр — Белсат