Пра курсы
ГАРАДЫ :

svietlahorsk
ТЭОРЫЯ І ПРАКТЫКА МОВЫ Мілагучнасць беларускай мовы

ТЭОРЫЯ І ПРАКТЫКА МОВЫ Мілагучнасць беларускай мовы

Мілагучнасць беларускай мовы
powerpoint70 СПАМПУЙЦЕ ПРЭЗЕНТАЦЫЮ POWER POINT
word70 СПАМПУЙЦЕ ТЭОРЫЮ І ЗАДАННІ Ў WORD
word70 СПАМПУЙЦЕ РАЗДАТКУ Ў WORD
Ці не кожны з нас чуў сцвярджэнне, што, паводле даследаванняў ЮНЭСКА, беларуская мова другая па мілагучнасці ў свеце пасля італьянскай, ну ці прынамсі трэцяя, калі прапусціць украінскую наперад. На жаль, пакуль не атрымалася знайсці гэтае даследаванне і спраўдзіць інфармацыю. А вось што вядома, дык гэта класіфікацыя паводле мілагучнасці моваў Уладзіміра Дубоўкі з артыкула “Некаторыя прыватныя выпадкі мілагучнасьці  нашае мовы”, апублікаванага ў 1927 годзе ў часопісе “Узвышша”. У ім аўтар зазначае, што “найбольш мілагучныя мовы сьвету (італьянская і ўкраінская) маюць тую асаблівасьць, што бадай заўсёды ў словах, сказах спатыкаецца роўная колькасьць галосных і зычных (1:1)… Беларуская мова з большага набліжаецца паводле чаргавання галосных і зычных гукаў да згаданых моваў (1:1,2; 1:1,3), але ўсё ж роўнавагі не дасягае”. Дык як вылічыць узровень мілагучнасці мовы? Ці гэта аб’ектыўная катэгорыя, якая паддаецца апісанню? Што робіць наша мова, каб пазбегчы парушэння гармоніі гучання? Да праяваў мілагучнасці аднясем:
  1. Імкненне да адкрытага – “ідэальнага” – склада, пабудаванага на прынцыпе ўзыходнай гучнасці -“зычны (+ санорны) + галосны” – надае плаўнасць і музычнасць. У нашай мове большасць складоў адкрытыя: бра-ма, ве-жа, кры-га. З гэтай тэндэнцыяй звязаны шэраг фанетычных з’яваў, што, натуральна, “працуюць” на мілагучнасць мовы.
  1. Санорны гук ў, які адначасова мае рысы і зычнага, і галоснага гука і ў многіх выпадках замяняе зычны гук в або л: траўка, хадзіў, воўк. Ён чаргуецца з галосным у, калі стаіць перад галосным гукам: з урока - на ўроку. Такое чаргаванне дапамагае пазбягаць збегу галосных, складанага для вымаўлення (так званы хіятус; Дубоўка прапановаў выкарыстоўваць для назвы гэтай з’явы народнае слова жось ‘прыцішаная плынь вады па пясчаным і ўсыпаным каменнем дне’). Прыватным выпадкам мілагучнасці з’яўляецца таксама замена прыназоўніка ў/у прыназоўнікам ва перад словам, што само пачынаецца з у: ва ўніверсітэце.
  1. Наяўнасць асіміляцыйнай мяккасці, пры якой змякчаюцца папярэднія зычныя гукі: с’нег, з’вер, ц’вік. Дарэчы, мяккія зычныя ц’, дз, с’, з’ вымаўляюцца ў нашай мове надзвычай мякка, нават з адценнем “шапялявасці”.
  1. Наяўнасць падаўжэння зычных на месцы спалучэння “зычны + й + галосны”: чаканне, калоссе, раздолле.
  1. Наяўнасць прыстаўных і ўстаўных зычных і галосых гукаў, якія дапамагаюць “разбіць” збег некалькіх галосных або зычных (Дубоўка называе збег зычных тэрмінам турэц ‘прыспешаная плынь вады, сціснутая з двух бакоў каменнымі стромкімі лехамі’). Прыстаўныя галосныя гукі а і і з гэтай мэтай далучаюцца да збегу зычных, які пачынаецца з р, л або м у выпадку, калі папярэдняе слова заканчваецца на зычны: няма льготаў – без ільготаў. Вядомы таксама выпадкі, калі прыстаўны і далучаўся да іншых збегаў зычных з мэтай пазбегчы складанага для вымаўлення пачатку слова: ігруша, істужка. Прыстаўны в, а таксама г фактычна з’яўляюцца фанетычным прыдыханнем і палягчаюць вымаўленне націскрых о, у і э: вокны, возера, гэты. У ролі ўстаўнога в дапамагае пазбегчы спалучэння галосных гукаў: павук, Тадэвуш. Яшчэ адзін прыстаўны і ўстаўны гук й перад і служыць тым самым мэтам: пры [й]іх, па[й]іць, шы[й]і. Дубоўка нават прапаноўваў увесці адмысловую літару ї для яго перадачы, як гэта зрабілі ўкраінцы.
  1. Паўнагалоссе: салодкі, сярэдні, кароткі.
  1. Тэндэнцыя да выкарыстання ў родным склоне множнага ліку назоўнікаў канчаткаў –аў: кафедраў, партаў, дрэваў, словаў, асаблівасцяў.
  1. Ужыванне поўных канчаткаў -ае, -яе, -ое ў родным склоне прыметнікаў і -аю, -яю, - ою ў творным склоне прыметнікаў і назоўнікаў адзіночнага ліку на месцы -ай, -яй, -ой: старае песні, з новаю торбаю.
  1. Ужыванне поўных формаў прыметнікаў, дзеепрыметнікаў і займеннікаў: я рады, ён згодны, іхні, ейны.
  1. Прамы парадак словаў у сказе некаторыя спецыялісты таксама лічаць сродкам павышэння мілагучнасці, таму што ён для нашай мовы больш натуральны: Я спяваў табе песню замест, напрыклад,  Спяваў табе песню я.
Мілагучнасці беларускай мовы спрыяюць таксама мелодыка фразы і нашая спецыфічная інтанацыя. Мілагучнасць мовы можа таксама свядома дасягацца аўтарамі перадусім паэтычных твораў праз увядзенне гукапісу. Так,  вершы Рыгора Барадуліна “Матылёк”для выражэння мяккіх, павольных рухаў, легкасці і спакою ўжываецца алітэрацыя санорных [л],[л,], якія па сваей прыродзе з’яўляюцца плаўнымі гукамі. Лілею млявы плёс люляе, З-пад злежаных аблок здалёк, Ляціць, віхлясты і бялявы, Пялёстак лёгкі – матылёк… Ён кліча ў блакіт лілею, Каб не любіла больш да слез Бліскучы ад лускі і глею, Самлелы, абмялелы плес Заданне

УВАГА! Каб пабачыць правільныя адказы, вылучыце курсорам вобласць побач з зорачкай!

Перакладзіце і знайдзіце праявы мілагучнасці ў словах:

      1. Свидание – *спатканне
      2. Плен – *палон
      3. Стилей – *стыляў
      4. Мчится – *імчыць
      5. Лавка – *лаўка/span>
      6. Из нашего языка – *з нашае мовы
      7. Ларион – *Ларывон
      8. Бремя – *бярэмя
      9. Ботва – *бацвінне, націнне
      10. Виновен – *вінаваты
      11. Вторник – *аўторак
      12. Почерствевший – *счарсцвелы
      13. Нрав – *нораў
      14. Под льдиной – *пад ільдзінай
      15. Гнёзд – *гнёздаў
      16. Мусор – *смецце
      17. В унисон – *ва ўнісон
      18. Ржаной – *аржаны, іржаны
      19. Под высокой горой – *пад высокаю гарою
      20. С ними – *з [й]імі
      21. Вдохновение – *натхненне
      22. Через лес – *праз лес
      23. Прибрежный – *прыбярэжны, узбярэжны
      24. Заочный – *завочны
      25. Согласен – *згодны

krok_3

ТЭОРЫЯ І ПРАКТЫКА МОВЫ Мілагучнасць беларускай мовы

ТЭОРЫЯ І ПРАКТЫКА МОВЫ Мілагучнасць беларускай мовы

Мілагучнасць беларускай мовы
powerpoint70 СПАМПУЙЦЕ ПРЭЗЕНТАЦЫЮ POWER POINT
word70 СПАМПУЙЦЕ ТЭОРЫЮ І ЗАДАННІ Ў WORD
word70 СПАМПУЙЦЕ РАЗДАТКУ Ў WORD
Ці не кожны з нас чуў сцвярджэнне, што, паводле даследаванняў ЮНЭСКА, беларуская мова другая па мілагучнасці ў свеце пасля італьянскай, ну ці прынамсі трэцяя, калі прапусціць украінскую наперад. На жаль, пакуль не атрымалася знайсці гэтае даследаванне і спраўдзіць інфармацыю. А вось што вядома, дык гэта класіфікацыя паводле мілагучнасці моваў Уладзіміра Дубоўкі з артыкула “Некаторыя прыватныя выпадкі мілагучнасьці  нашае мовы”, апублікаванага ў 1927 годзе ў часопісе “Узвышша”. У ім аўтар зазначае, што “найбольш мілагучныя мовы сьвету (італьянская і ўкраінская) маюць тую асаблівасьць, што бадай заўсёды ў словах, сказах спатыкаецца роўная колькасьць галосных і зычных (1:1)… Беларуская мова з большага набліжаецца паводле чаргавання галосных і зычных гукаў да згаданых моваў (1:1,2; 1:1,3), але ўсё ж роўнавагі не дасягае”. Дык як вылічыць узровень мілагучнасці мовы? Ці гэта аб’ектыўная катэгорыя, якая паддаецца апісанню? Што робіць наша мова, каб пазбегчы парушэння гармоніі гучання? Да праяваў мілагучнасці аднясем:
  1. Імкненне да адкрытага – “ідэальнага” – склада, пабудаванага на прынцыпе ўзыходнай гучнасці -“зычны (+ санорны) + галосны” – надае плаўнасць і музычнасць. У нашай мове большасць складоў адкрытыя: бра-ма, ве-жа, кры-га. З гэтай тэндэнцыяй звязаны шэраг фанетычных з’яваў, што, натуральна, “працуюць” на мілагучнасць мовы.
  1. Санорны гук ў, які адначасова мае рысы і зычнага, і галоснага гука і ў многіх выпадках замяняе зычны гук в або л: траўка, хадзіў, воўк. Ён чаргуецца з галосным у, калі стаіць перад галосным гукам: з урока - на ўроку. Такое чаргаванне дапамагае пазбягаць збегу галосных, складанага для вымаўлення (так званы хіятус; Дубоўка прапановаў выкарыстоўваць для назвы гэтай з’явы народнае слова жось ‘прыцішаная плынь вады па пясчаным і ўсыпаным каменнем дне’). Прыватным выпадкам мілагучнасці з’яўляецца таксама замена прыназоўніка ў/у прыназоўнікам ва перад словам, што само пачынаецца з у: ва ўніверсітэце.
  1. Наяўнасць асіміляцыйнай мяккасці, пры якой змякчаюцца папярэднія зычныя гукі: с’нег, з’вер, ц’вік. Дарэчы, мяккія зычныя ц’, дз, с’, з’ вымаўляюцца ў нашай мове надзвычай мякка, нават з адценнем “шапялявасці”.
  1. Наяўнасць падаўжэння зычных на месцы спалучэння “зычны + й + галосны”: чаканне, калоссе, раздолле.
  1. Наяўнасць прыстаўных і ўстаўных зычных і галосых гукаў, якія дапамагаюць “разбіць” збег некалькіх галосных або зычных (Дубоўка называе збег зычных тэрмінам турэц ‘прыспешаная плынь вады, сціснутая з двух бакоў каменнымі стромкімі лехамі’). Прыстаўныя галосныя гукі а і і з гэтай мэтай далучаюцца да збегу зычных, які пачынаецца з р, л або м у выпадку, калі папярэдняе слова заканчваецца на зычны: няма льготаў – без ільготаў. Вядомы таксама выпадкі, калі прыстаўны і далучаўся да іншых збегаў зычных з мэтай пазбегчы складанага для вымаўлення пачатку слова: ігруша, істужка. Прыстаўны в, а таксама г фактычна з’яўляюцца фанетычным прыдыханнем і палягчаюць вымаўленне націскрых о, у і э: вокны, возера, гэты. У ролі ўстаўнога в дапамагае пазбегчы спалучэння галосных гукаў: павук, Тадэвуш. Яшчэ адзін прыстаўны і ўстаўны гук й перад і служыць тым самым мэтам: пры [й]іх, па[й]іць, шы[й]і. Дубоўка нават прапаноўваў увесці адмысловую літару ї для яго перадачы, як гэта зрабілі ўкраінцы.
  1. Паўнагалоссе: салодкі, сярэдні, кароткі.
  1. Тэндэнцыя да выкарыстання ў родным склоне множнага ліку назоўнікаў канчаткаў –аў: кафедраў, партаў, дрэваў, словаў, асаблівасцяў.
  1. Ужыванне поўных канчаткаў -ае, -яе, -ое ў родным склоне прыметнікаў і -аю, -яю, - ою ў творным склоне прыметнікаў і назоўнікаў адзіночнага ліку на месцы -ай, -яй, -ой: старае песні, з новаю торбаю.
  1. Ужыванне поўных формаў прыметнікаў, дзеепрыметнікаў і займеннікаў: я рады, ён згодны, іхні, ейны.
  1. Прамы парадак словаў у сказе некаторыя спецыялісты таксама лічаць сродкам павышэння мілагучнасці, таму што ён для нашай мовы больш натуральны: Я спяваў табе песню замест, напрыклад,  Спяваў табе песню я.
Мілагучнасці беларускай мовы спрыяюць таксама мелодыка фразы і нашая спецыфічная інтанацыя. Мілагучнасць мовы можа таксама свядома дасягацца аўтарамі перадусім паэтычных твораў праз увядзенне гукапісу. Так,  вершы Рыгора Барадуліна “Матылёк”для выражэння мяккіх, павольных рухаў, легкасці і спакою ўжываецца алітэрацыя санорных [л],[л,], якія па сваей прыродзе з’яўляюцца плаўнымі гукамі. Лілею млявы плёс люляе, З-пад злежаных аблок здалёк, Ляціць, віхлясты і бялявы, Пялёстак лёгкі – матылёк… Ён кліча ў блакіт лілею, Каб не любіла больш да слез Бліскучы ад лускі і глею, Самлелы, абмялелы плес Заданне

УВАГА! Каб пабачыць правільныя адказы, вылучыце курсорам вобласць побач з зорачкай!

Перакладзіце і знайдзіце праявы мілагучнасці ў словах:

      1. Свидание – *спатканне
      2. Плен – *палон
      3. Стилей – *стыляў
      4. Мчится – *імчыць
      5. Лавка – *лаўка/span>
      6. Из нашего языка – *з нашае мовы
      7. Ларион – *Ларывон
      8. Бремя – *бярэмя
      9. Ботва – *бацвінне, націнне
      10. Виновен – *вінаваты
      11. Вторник – *аўторак
      12. Почерствевший – *счарсцвелы
      13. Нрав – *нораў
      14. Под льдиной – *пад ільдзінай
      15. Гнёзд – *гнёздаў
      16. Мусор – *смецце
      17. В унисон – *ва ўнісон
      18. Ржаной – *аржаны, іржаны
      19. Под высокой горой – *пад высокаю гарою
      20. С ними – *з [й]імі
      21. Вдохновение – *натхненне
      22. Через лес – *праз лес
      23. Прибрежный – *прыбярэжны, узбярэжны
      24. Заочный – *завочны
      25. Согласен – *згодны

krok_3

зніжкі
біржа працы

Партнёр — menu.by
Партнёр — Кафэ “Грай”
Партнёры — Кісларод
Партнёр — Цэнтр Кола
Партнёр — Сувеніры пра Беларусь
Партнёры — Трэці Сектар
Партнёр — Падароск
Партнёр — Будзьма
Партнёр — Viapol
Партнёр А-100
Кнігарня Логвінаў
Партнёр — Velcom па-беларуску
Партнёр — Лятучы ўніверсітэт
Партнёр — Галерэя Ў
Інфапартнёр — kniharnia.by
Інфапартнёр — Новы час
Інфапартнёр — СВАЕ.БЕЛ
Інфа-партнёр — Разам
Інфа-партнёр knihi.by
Інфа-партнёр tuzin.fm
Інфапартнёры — ЭўраБеларусь
Інфапартнёры — Радыё Рацыя
Інфапартнёры — Нашыя Дзеткі
Інфапартнёр — Белсат