Пра курсы
ГАРАДЫ :


09.04.2015
ГРАМАТЫКА Вымаўленне і правапіс спалучэнняў зычных (1 частка)

Вядома, што асноўны прынцып беларускага правапісу – фанетычны (як чуецца, так і пішацца). Аднак такіх моваў, дзе б дзейнічаў выключна адзін прынцып, звычайна не існуе. І беларуская не выключэнне. Напрыклад, спалучэнне зычных у нашай мове перадаецца не толькі паводле фанетычнага прынцыпу, але і паводле марфалагічнага, калі захоўваецца склад марфемы незалежна ад вымаўлення.

У спалучэннях зычных у межах адной марфемы ці, часцей, на стыку марфем абдываюцца наступныя працэсы:

 1.Аглушэнне: звонкія зычныя перад глухімі ці на канцы слова вымаўляюцца глуха. Аглушэнне не перадаецца на пісьме. Для праверкі трэба змяніць слова так, каб пасля зычнага з’явіўся галосны або санорны.

вымаўленне                           напісанне                                праверка

доШЧ                                       доЖДЖ                                 дажджы

друС                                          друЗ                                       друзам

2.  Азванчэнне: глухія перад звонкімі зычнымі гучаць звонка. Азванчэнне таксама не перадаецца на пісьме.

вымаўленне                             напісанне                            праверка

проЗьба                                     проСьба                                прасіць

каЗьба                                        каСьба                                  касіць

! Словы іншамоўнага паходжання, якія нельга праверыць, трэба запомніць (экзотыка, айсберг).

Выключэнне: прыстаўкі на -з/-с, вымаўленне і напісанне якіх залежыць ад наступнага зычнага. Перад звонкімі зычнымі ўжываюцца прыстаўкі на –з, а перад глухімі – на –с (бязмежны, бяспечны).

3. Спрашчэнне груп зычных: на стыку кораня і суфікса пры збегу 3-х зычных сярэдні зычны выпадае. Гэта з’ява адлюстроўваецца таксама і на пісьме.

Згн → зн  (бразгаць, але бразнуць)

Стн → сн (свіст, але свіснуць)

Слн → сн (мысліць, але наўмысна)

Рдц → рц (сардэчны, але сэрца)

Рдн → рн (сардэчны, але міласэрны)

Птн → пн (шэпт, але шапнуць) і пад.

4. Прыпадабненне свісцячых да шыпячых. На стыку марфем свісцячыя перад шыпячымі вымаўляюцца як шыпячыя. На пісьме гэтая з’ява не перадаецца.

вымаўленне            напісанне              праверка

уШчаць                    уСчаць        трэба вылучыць марфемы, у якіх  адбываецца                                раЖжыцца             раЗжыцца             чаргаванне (так, прыстаўкі ніколі не 

адкаШчык              адкаЗчык                заканчваюцца на шыпячы; для вызначэнння                                           літары ў корані трэба падабраць  аднакаранёвыя словы)

Включэнне: шчасце, нішчымны, ушчуваць, рашчыніць (цеста).

5. Прыпадабненне шыпячых да свісцячых. Адбываецца на стыку марфем і не перадаецца на пісьме.

вымаўленне                     напісанне

чытаЦцы                           чытаЧцы

мыеСся                               мыеШся

Калі збег зычных адбываецца ў межах адной марфемы, тады слова пішацца паводле вымаўлення (ушчэнт, пабоішча, шчодры).

 

Заданне 1. Вымаўце правільна словы. Каб пабачыць правільныя адказы, вылучыце поле справа ад задання курсорам:

Малацьба — [маладзьба]

Стоўб — [стоўп]

Бясшумны — [бяшшумны]

Разжаваць — [ражжаваць]

Сшыць — [шшыць]

Дзвесце — [дзьвесьце]

Змякчыць — [зьмякчыць]

Рэзчык — [рэшчык]

Смяешся — [сьмяесься]

Снег — [сьнех]

Скінуць — [скінуць]

Не быў — [ня быў]

Не карыстаешся — [не карыстаесься]

Экзамен — [эгзамін]

Пазбегнуць — [пазьбегнуць]

Без крыўды — [бяс крыўды]

Дачцэ — [даццэ]

На рэчцы — [на рэццы]

Моладзь — [молаць]

Футбол — [фудбол]

Лічба — [ліджба]

Пад страхою — [пад страхою]

Дзядзька — [дзяцька]

Схіліцца — [схіліцца]

Вадкасць — [ваткасьць]

Схема — [схема]

Свята — [сьвята]

На ножцы — [на носцы]

Песня — [песьня]

Схімічыць — [схімічыць]

Заданне 2. Перакласці на беларускую мову. Каб пабачыць правільныя адказы, вылучыце поле справа ад задання курсорам:

Проездной – праязны

Носитель – носьбіт 

Безосновательный – беспадстаўны

Бесстыдный — бессаромны

Безгрешный — бязгрэшны

Капустный – капусны

Форпостный – фарпосны

Компостный – кампосны

Балластный – баласны

Отмель – водмель

Подтвердить – пацвердзіць

Преднамеренно – наўмысна

Песчаный – пясчаны

Нежность – пяшчота

Почерствевший – счарсцвелы

Милосердный — міласэрны

 

 

 

 

Партнёр — menu.by
Партнёр — Кафэ “Грай”
Партнёры — Кісларод
Партнёр — Цэнтр Кола
Партнёр — Сувеніры пра Беларусь
Партнёры — Трэці Сектар
Партнёр — Падароск
Партнёр — Будзьма
Партнёр — Viapol
Партнёр А-100
Кнігарня Логвінаў
Партнёр — Velcom па-беларуску
Партнёр — Лятучы ўніверсітэт
Партнёр — Галерэя Ў
Інфапартнёр — kniharnia.by
Інфапартнёр — Новы час
Інфа-партнёр — Разам
Інфа-партнёр knihi.by
Інфа-партнёр tuzin.fm
Інфапартнёры — ЭўраБеларусь
Інфапартнёры — Радыё Рацыя
Інфапартнёры — Нашыя Дзеткі
Інфапартнёр — Белсат